أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

70

قانون ( فارسى )

را غذاى بيمار قرار بدهى كه نيرو گيرد و در برابر تب مقاومت داشته باشد ، غذا از آنجا كه نيرو به بدن مىبخشد ، بايد آن را دوست نيروى بدن دانست ، اما تيغ دو لبه است ؛ زيرا غذاى نيروبخش چنان كه به بدن نيرو مىبخشد ، همچنان خلط سبب بيمارى را نيز نيرومندتر مىكند . پس غذا در اين زمينه هم دوست است هم به اعتبار اينكه دوست دشمن است ، دشمن به حساب مىآيد . پس بايد در اين باره باب ويژه‌اى را به مسألهء علاج از راه تغذيه در كتاب بگنجانيم و اين كار را مىكنيم . اين را نيز بدان ! كه تا حالت تب و نوع و جنس تب را به خوبى تشخيص ندهى نبايد به علاج بيمار بپردازى . اگر تب را - چنان كه بايد - نشناختى با نرمش و لطافت با بيمار رفتار كن ! مواظب باش كه هرگاه وقت نوبت تب مىرسد بايد بيمار شكم تهى باشد و در روزى كه نوبت تب است تا سرحد امكان كارى مكن كه چيزى از خلط يا هر مادهء ديگرى در بدن بيمار به حركت درآيد و فقط داروى علاجى به كار ببر ! در همهء اين حالات مواظب حال نيروى جسمانى بيمار باش و بيمار را ازاين‌رو معاينه كن ! اگر ديدى كه بيمار داراى نيروى كافى است و تشخيص دادى كه خون در بدنش بيشى و چيرگى دارد و يا تشخيص دادى كه خلط مادهء بيمارى چيره شده است و همراه خون است ، لازم‌ترين علاج رگ زدن است . بويژه اگر ادرار بيمار سرخ‌رنگ و پرمايه باشد رگ زدن حتما لازم است . اما اگر رنگ ادرار زرد آتشين است ، از رگ زدن صرفنظر كن ! زيرا بيم آن مىرود كه پيامد رگ زدن ، مادهء مرارى بر بدن چيرگى يابد و حالت بيمارى را شدت بيشتر بخشد . هرگاه ديدى كه مانعى در راه رگ زدن نيست و رگ زدى ، بعد از آن شكم بيمار را نرم گردان ! اما نه اينكه اسهال شود . بويژه اين ملين تجويز كردن وقتى لازم است كه بيمار شكمش قبض باشد . داروى ملين در اين حالت بايد آبجو با كمى شيرخشت و يا آبجو با اسكنجبين باشد . اگر ديدى كه شكم بيمار نرم نشد ، شير خشت را با شربت بنفشه قاطى كن و به بيمار بده ! يادآور مىشوم بايد شكم بيمار نرم و ملين باشد ؛ نكند بيمار را اسهال دهى و به شدت پاكسازى كنى ! به نظر من اگر براى اين‌چنين نرمش‌بخشى به شكم حقنه به كار برى بهتر از شيرخشت و غيره است كه بخورد . داروى مايهء حقنه چنان باشد كه مناسب حال بيمار ليونت بخشد . مثلا مايهء حقنه به قرار زير باشد : نسخه : روغن بنفشه ، افشرهء برگ سلق ، زردهء تخم مرغ ، شكر قرمز و بورك . همه را درهم مخلوط كرده بيمار را بدان حقنه كن ! اين ليونت بخشيدن شكم در سرآغاز و خاتمهء تب لازم است اما در پايانهاى تب به داروى ناتوان‌تر و ليونت‌بخشى كمتر نياز هست . تكرار مىكنم در صورتى ملين لازم است كه شكم بيمار قبض باشد . بعد از نرم كردن شكم داروى ادرارآور تجويز كن ! داروهاى ادرارآور از قبيل : اسكنجبين كه با